Nghệ nhân cuối cùng của tranh Hàng Trống

 

            
Nghệ nhân cuối cùng của tranh Hàng Trống

                                                     Hồ sĩ Bình


              Giữa một không gian đông vui người qua kẻ lại của một Festival làng nghề Việt được tổ chức tại Đà nẵng trong một ngôi nhà tranh vắng lặng đầy ắp tranh treo trên vách nhưng hầu như chăng ai lui tới một người đàn ông tóc bạc gầy gò ngồi hút thuốc một mình và nhìn mông lung.Hình như giũa cái huyên náo phồn hoa  đô hội ông trở nên xa lạ cách  biệt. Ông lão  chính là Lê đình Nghiên nghệ nhân cuối cùng của dòng tranh Hàng Trống khăn gói từ Hà nội vào để triển lãm .


               Nghệ nhân Lê đình Nghiên năm nay đã 62 tuổi nhưng đã hơn 45 năm gắn bó với dòng tranh này.Ngay từ khi còn nhỏ đã theo bà nội đi bán tranh khắp cả phố phường Hà nội từng nhiều ngày chiêm ngắm ông nội và bố miệt mài trên những khuôn tranh. Ông nhớ lại : Những ngày giáp Tết tranh bán không kịp làm cả nhà phải xúm lại làm nhưng mà ông nội và bố  quyết không làm tranh dối qua quít mà phải đúng quy trình kỹ thuật .Những gam màu dân dã đã ngấm vào ông đến sâu kín và trở thành nỗi ám ảnh khó tách rời như là một chọn lựa có tính chung thẩm của đời người bởi nếu không làm sao có thể chịu đựng được khó khăn lận đận của cuộc sống để giữ gìn một dòng tranh truyền thống nhất là cái  thời buổi  mà thú chơi tranh cổ truyền của người Việt ngày một mai một.Hiện nay không chỉ làm tranh ông còn phục chế và bảo tồn tranh cổ.

               Nói về tranh Hàng Trống ông cho biết khác với tranh Đông Hồ có nhiều công đoạn in tất cả bằng ván khắc bao nhiêu mảng màu là bấy nhiêu lần in tranh Hàng Trống chỉ in lần đầu với đường nét hình khối chính rồi sau đó nghệ nhân mới tô màu bằng kỹ thuật từ đường nét trên bản khắc gỗ in đen kết hợp với tô màu phẩm bằng tay dùng bút mềm quệt bằng nước để tạo nên những độ chuyển đậm nhạt tinh tế uyển chuyển.Vì thế nhìn tranh Hàng Trống người xem dễ nhận ra dấu ấn của người tạo ra nó.Ngoài những tranh thửa tranh đặt hàng của người chơi thì tranh Hàng Trống có nhiều bản vẽ chỉ có độc bản được vẽ bằng tay chứ không có ván khắc.Về quy trình lên màu dòng tranh này gần với tranh làng Sình ở Huế nhưng được thực hiện công phu tỉ mỉ màu sắc cũng phong phú và sinh động hơn bởi dòng tranh làng Sình ngày nay không còn để trang trí mà chủ yếu là tranh thờ hoặc để làm hàng mã cúng bái nên kỹ thuật chế tác cũng đơn giản hơn.Còn tranh Hàng Trống được thực hiên trên giấy dó nhưng được đắp thêm nhiều lớp keo màu nên dày cứng có thể treo mà chẳng cân dùng khung.Đề tài cũng rất phong phú nhưng tập trung vào hai mảng.Một là tranh về tín ngưỡng nặng màu sắc tâm linh để trang trí các nơi tôn nghiêm(miếu đình chùa điện thờ ...)Mảng tranh này chịu ảnh hưởng của văn hóa Phật giáo và Đạo giáo với những khuôn hình nổi trội sự oai nghiêm tôn kính như các tranh Thánh Mẫu ông Hoàng Bà cô...Mảng thứ hai thiên về trang trí với những đề tài phản ảnh sinh hoạt đời thường các tích truyện xưa và các con thú.

               Mấy ngày triển lãm trước cảnh chợ chiều phòng tranh vắng bóng người xem ông vẫn lặng lẽ bày biện với khuôn mặt chẳng vui chẳng buồn.Hình như ông đã quen với cảnh bị quên lãng có phần hất hủi này.Dù vậy từ Hà Nội vào ông vẫn mang theo một lượng tranh rất đầy đủ kể cả dụng cụ giấy dó màu phẩm mực tàu ván khắc ..lỉnh kỉnh.Ông không muốn dòng tranh Hàng Trống xuất hiện trước mắt người xem cho dù chỉ vài người một cách sơ sài tệ hại.Thi thoảng  có ai hỏi ông không chỉ giải thích về dòng tranh mà còn thực hiện  vẽ tranh tại chỗ một cách nhiệt tình.Điều ấy thể hiện một tấm lòng tự trọng với nghề nghiệp của cha ông sự trân trọng với  di sản văn hóa dân tộc và một chút hy vọng le lói sẽ đánh thức mối quan tâm của công chúng về dòng tranh này.

  


             Khi được hỏi tranh Hàng Trống có trưng bày ở đâu?Người làm nghề có sống được với nghề kể cả sự tài trợ từ phía Nhà nước? Ông cho biết chỉ làm tranh ở nhà mà nhà ở trong hẻm nên chỉ đôi khi có người nhớ đến thú chơi tranh xưa ghé hỏi mua nên con đường mưu sinh cũng long đong gập ghềnh.Có khi một vài cò tranh đến mua rồi đem bán lại cho khách với giá gấp 2 3 lần không những thế họ còn tự nhân là tác giả nữa tôi biết nhưng mà thôi có bán là được rồi...Còn Chính quyền ..gặp khi tổ chức lễ hội Festival liên quan đến văn hóa mới ghé lại dục mình đem tranh tham dự triển lãm... Thế thôi.Ông kể lại khi được một cơ quan văn hóa Nhật mời sang nước họ triễn lãm họ tặng ông một tập sách tìm hiểu và nghiên cứu về ba dòng tranh dân gian Việt Nam(Hàng Trống Đông Hồ làng Sình).Sách bằng tiêng Nhật in đẹp sang trọng trong đó có một chương giới thiệu về ông (vừa nói vừa dỡ sách cho chúng tôi xem) rồi bùi ngùi :Đối với văn hóa của mình người Nhật còn trân trọng như thế còn ta thì...

               Hiện nay nghệ nhân Lê đình Nghiên đang truyền bí quyết nghề làm tranh cho con trai Lê Hoàn.Điều làm cho chúng tôi ngạc nhiên và bất ngờ nhất là khi ông xác quyết  một điều :Sẽ không cho truyền nhân Lê Hoàn thi vào bất cứ một trường đại học nào bởi đơn giản -theo ông nếu cháu học đại học ra trường sẽ có nhiều việc để làm hấp dẫn và có nhiều tiền hơn...thì chắc chắn cháu sẽ bỏ nghề và tranh Hàng Trống sẽ tuyệt hậu đứt bóng luôn..Nói thế đủ minh chứng cho tấm lòng của ông ngoài trách nhiệm niềm đam mê còn là quyết tâm và sự hy sinh cả đời con nữa chỉ để lưu giữ một dòng tranh truyền thống đang bị người đời nay quên lãng

tran ba phung

Cảm ơn anh Bình

Chào anh
em cũng thích tranh Hàng Trống. Và mới mua được một bộ tứ bình.
Chiều nay em còn được hầu chuyện bác Nghiên qua điện thoại.
Giờ đọc bài này lấy làm khoan khoái lắm.

[[Trang Pham]]

Tranh Hàng Trống bị thất truyền quá nhanh cháu không thể tưởng tượng được. Các bức nguyên bản còn quá hiếm.

Trà My

Khi nào tranh dân gian trở lại?


Tranh Hàng Trống bị thất truyền quá nhanh cháu không thể tưởng tượng được. Các bức nguyên bản còn quá hiếm.

mythuatgialai

Chao anh Ho Si Binh

Chúng tôi rất cảm ơn bài viết và thông tin quý báu của anh về nghệ nhân Lê Đình Nghiên chúng tôi đang có nhu cầu sưu tầm một số tranh Hàng Trống cho việc nghiên cứu Mỹ thuật dân gian xin anh cung cấp giùm địa chỉ số điện thoại của nghệ nhân Lê Đình Nghiên xin chân thành cảm ơn...

DUCTIEN

CẢM NHẬN

Tuyệt vời Lê Đình Nghiên một nghệ sĩ tâm huyết với nghề Chúc mừng ! Bình ơi gởi đĩa ra cho anh