MÓN NGON TỪ MẸ

By Hồ Sĩ Bình

Monday 17. December 2007

 

  

Nói chuyện ẩn thực người ta thường nhắc đến Nguyễn Tuân Vũ Bằng với những trang tuyệt bút về món ăn miền Bắc. Ai cũng chịu cái tinh tế sành điệu đáo để và sự am hiểu sâu của hai ông về cách thẩm địng hương vị miếng ngon đất kinh kì. Nhiều người có dịp thưởng thức cùng miếng ngon ấy rồi so sánh. Cái vị giác đầy cả sự xao xuyến đến bổi hổi tràn ngập trên trang viết của hai ông có khi lại gây ấn tượng và nhớ lâu hơn là tiếp cận thực tế.


Miếng ngon thật ra bắt nguồn từ đâu? Với hai tác giả “Miếng ngon Hà Nội” “Vang bóng một thời” chính là từ hoàn cảnh tâm tư của mỗi người là nỗi nhớ kí ức của những gì đã thuộc về một thời vang bóng.

Xa Hà Nội miền Bắc để vào Nam hoạt động nên hương vị ngọt ngào của những thời trân Bắc Hà bao giờ cũng là nỗi nhớ mãi hoài trong tâm tưởng Vũ Bằng. Nguyễn Tuân cũng tương tự như thế nói phở bánh tôm phải là của ngày xửa ngày xưa bên hồ Tây… Nghĩa là từ sự thương nhớ mười hai mà ra từ thời trai trẻ phong trần từ thời thơ bé ở cố hương.

Mỗi người khi lớn lên ai cũng mang theo thói quen vị giác của quá khứ của tuổi thơ không thể khác được. Bởi thế có mấy người bạn vào lập nghiệp ở Sài Gòn đã trở nên khá giả từng nếm trải biết bao của ngon vật lạ ở các nhà hàng sang trọng vẫn không thấy khoái bằng khi trở lại quê nhà bên hàng quán tuềnh toàng đầu làng an một lần hai ba tô cháo vạt giường ở Diên Sanh. Nóng nảy chật chội thế mà vẫn say sưa cái phong vị của quá khứ tuổi thơ của những ngày thân thiết đã xa khuất.

Miếng ngon còn thuộc về mẹ. Thói quen ăn uống mỗi người được hình thành từ khi còn bên mẹ. Mặn ngọt nhạt bùi cay chua đã quen với khẩu vị mà mẹ nấu cho ta từ thuở còn bé dại. Mẹ ta xưa thường là nghèo khó. Nhưng dù gặp hoàn cảnh khó khăn đến mấy bằng lòng yêu thương lớn lao người mẹ nào cũng luôn tìm mọi cách để bữa ăn thật sự được ngon ngọt cho ta. Ngay cả việc ra đời cái món cơm hến nổi tiếng thât ra là sáng kiến tìm tòi của người mẹ hàn vi. Có gì đâu một ít cơm nguội của tối qua còn lại hến gánh đầy đầu ngõ bán giá rẻ gia vị có sẵn rau thì hái trong vườn để cho cả nhà có một bữa sáng ngon miệng. Hình như người mẹ nào cũng mang sẵn trong lòng tâm niệm dành vào việc tạo ra những bữa ăn tuyệt diệu nhất cho con cái trong điều kiện cho phép của kinh tế gia đình. Từ sự chọn lựa nguyên liệu phải thât tươi rói thời gian quy trình chế biến nghệ thuật bày biện mâm cơm và cả sự suy tính về độ dinh dưỡng để mùa nào thức nấy là cả quá trình mẹ thao thức vì ta. Lớn lên xa mẹ thưởng thức đủ loại sơn hào hải vị cũng không bằng về bên người. Ai mồ côi thì tất cả đều một đi không trở lại mãi mãi là niềm nuối tiếc miên man suốt cả đời.


Nhà thơ Chế Lan Viên sau mấy mươi năm xa cách về gặp lại mẹ trên mảnh đất Cam Lộ đã viết: Canh cá tràu mẹ thường hay nấu khế / Khế trong vườn với một tí rau thơm / Ừ thế đó / Một đời xa cách mẹ / Hai mươi năm trở lại nhà nước mắt xuống mâm cơm… Gặp lại thì mừng mừng tủi tủi. Nhưng càng xúc động hơn cho giây phút trùng phùng ấy là sự gặp lại cái món ăn quê kiểng dân dã một thời đánh thức trong lòng nhà thơ biết bao nỗi niềm về những ngày bên mẹ ròng rã mấy mươi năm xa quê cứ thổn thức đau đáu những món ăn mà thiếu mẹ thì ai nấu cho. Nghĩa rằng không ai có thể thay mẹ làm được cái việc kỳ diệu để giúp ta tìm lại cái vị giác quen thuộc ngày thơ bé.

  

Hồ Sĩ Bình

Nguồn: Báo Tuổi Trẻ số Tất niên mừng xuân Đinh Hợi 2007

More...

NGỰA GIÀ

By Hồ Sĩ Bình


 Thơ Hồ Sĩ Bình



Trên những cánh đồng gió
kí ức nắng mang đi những giấc mơ về cỏ
cái bánh xe vông đồng chạy rong
con ngựa gỗ nơi sân gạch
chim chào mào mỏ đỏ
chùm sầu đông giữa đêm sâu

Con ngựa già bao năm chưa về
ái ngại
lấm láp ngoài ngả ba sông
tượng đài kỳ quái
dửng dưng với mọi điều tưởng nhớ
đứng dấu mặt những toan tính hiển nhiên
bày ra giữa chợ
gươm cùn mang đi đâu
người tráng sĩ trong sự tích
phần thưởng máu xương không dành cho rơm rạ
rơm rạ héo khô
những đồng cỏ đầy gạch đá
lũ châu chấu không nơi nương tựa
chim mỏ nhát không chỗ trốn tìm
mấy chú bé không thèm chơi đồng cỏ
tình nhân không ngồi nói chuyện bên đê

Những bức tranh rêu xám
lạ mặt đứng nhìn
giữa họa tố trường thành
ngựa già cớ can chi mà lưng tròng
phải đâu là Marc. Chagall
mà bay lên những giấc mơ trần thế

Ngựa già đừng hát chi bài ca muôn thủơ
bóng câu ngoài cửa sổ
mi đâu phải là ngựa già chúa Trịnh
cúi gầm đầu một thoáng hoàng kim
là con sâu cái kiến
gắng đi bằng bước chân mình

Hãy nhốt vào bộ nhớ
những cánh đồng lặng im
và khát khao về cỏ
trời nam lu
ngựa già níu bóng quay về.


HSB
24/6/08

More...

ĐÈO CAO QUÁN CHẬT

By Hồ Sĩ Bình

Tạp bút

Chủ nhật 05 Tháng Hai 2006       

 

 



TTCN - Muốn lên miền tây bắc Quế Sơn Đại Lộc Duy Xuyên có hai lối đi một từ Mỹ Sơn qua đèo Phường Rạnh nhưng đường đèo rất khó đi nên người ta thường chọn ngả đường Hương An lên Tây Viên Đông Phú rồi qua ngả đèo Le.

Chỉ dài chừng vài cây số nhưng đèo Le là chiếc cầu nối quan trọng giữa một bên là đồng bằng bên kia là vùng bán sơn địa chập chùng đá tảng thấp thoáng dưới xa là một miền quê lặng lẽ mộc mạc nghĩa tình: Ai lên Trung Phước đèo Le/ Làm ơn cho gởi nắm chè mồng năm bên kia bến đò Trung Phước là làng Đại Bường bốn mùa cây trái nằm sau lưng núi.

 

More...

CHỖ NGỒI CỦA THẦY

By Hồ Sĩ Bình

  


(Xuân MTTN 2008) - Cuốn sách đầu tiên của Nguyễn Văn Xuân mà tôi đọc trước khi gặp ông là Khi người lưu dân trở lại. Sách đã gây cho tôi một ấn tượng mạnh bởi lối viết phóng túng nhưng khúc chiết lọc đãi từ cuộc sống con người xứ Đàng Trong.

Tác giả nhận định sâu sắc về sự hình thành và phát triển nền văn học báo chí xứ Đàng Trong giữa mối tương quan và khác biệt với Đàng Ngoài. Trong điều kiện và hoàn cảnh cụ thể các loại hình nghệ thuật dân gian đặc thù Nam Bộ đã ra đời tiêu biểu là tuồng và cải lương.

 

More...

GAM MÀU VÀNG ĐỎ CỦA BẰNG

By Hồ Sĩ Bình

Thứ sáu 06 Tháng Sáu 2008      


Tranh TTB
Tôn Thất Bằng trong xưởng vẽ của anh tại Đà Nẵng


Mấy năm gần đây Tôn Thất Bằng trở về với gia đình ở Đà Nẵng để sống và vẽ. Nhìn vào loạt tranh mới của anh họa sĩ Phan Ngọc Minh nhận xét: “Bằng đã có một độ chín trong nghệ thuật nhất là sở đắc gam màu vàng đỏ trên chất liệu sơn dầu khá ấn tượng...”.

Tốt nghiệp khoa âm nhạc Trường cao đẳng Nghệ thuật Huế năm 1990 Tôn Thất Bằng lặn lội vào Sài Gòn tìm việc. Giai đoạn khởi nghiệp khá lận đận. Sống xa nhà nghề âm nhạc không đủ đắp đổi qua ngày anh tranh thủ vẽ thêm tranh gởi hờ ở những gallery quen biết để kiếm sống. Thời gian học ở Huế do khoa âm nhạc gần với khoa mỹ thuật nên anh có dịp tiếp xúc tìm hiểu và gần gũi với anh em họa sĩ. Cái vốn hiểu biết hội họa từ đấy cộng với nỗi đam mê cái nghề tay trái đã giúp anh giải quyết được phần nào nỗi lo cơm áo trong những ngày đầu xa xứ.

 

More...

KIẾN TRÚC DINH CƠ PHỦ ĐỆ

By Hồ Sĩ Bình

Dec 26 2006

 

Lạc Tịnh Viên


Trong di sản kiến trúc của triều Nguyễn còn lại ngoài những lăng tẩm đền đài còn phải kể đến nơi ở của các ông hoàng bà chúa và các quan lại. Những chốn đó mang lối kiến trúc đáng để quan tâm tìm hiểu bởi nó là một phần trong bản sắc văn hoá Huế

 

Vua Minh Mạng có tất cả 142 người con nhà vua lệnh cho con cái đến tuổi trưởng thành không ở trong Tử cấm thành mà phải ra ngoài xây các vương phủ. Và mỗi người đều xây dựng cho mình một nơi chốn riêng. Mỗi vương phủ đều có những kiểu dáng và lối kiến trúc không giống nhau.

 


Cổng ngõ Huế xưa


Cái khác biệt lớn nhất ấn tượng nhất chính là cổng ngõ nơi bắt đầu bước vào nhà. Mỗi cổng phủ đệ được xây dựng kiểu dáng khác nhau mỗi cái mỗi vẻ nhằm biểu hiện vai vế đẳng cấp giới tính tính cách tâm hồn của từng chủ nhân. Nói vậy không có nghĩa ai cũng có thể tự mình phá dỡ những quy định ràng buộc lề luật quan điểm của kiến trúc phong kiến. Ví như hình long (rồng) chỉ với ông hoàng chim phụng với bà chúa. Cả những chi tiết mặt trăng mặt trời nhóm tứ linh quen thuộc nội dung được khắc ghi trên toạ đăng đều phân định rõ ràng. Cổng tam quan chỉ được xây nơi dinh ông hoàng bà chúa như ở cổng Tuy Lý Vương Tùng Thiện Vương Miên Thẩm Vĩnh An Viên của Diên Phước công chúa (con bà Từ Dũ...). Loại cổng này thường uy nghi hoành tráng đầy vẻ quyền quý tôn nghiêm.

 

Phủ Tùng Thiện Vương


Cổng phủ đệ được xây bằng gạch cao ráo tường rất dày. Phần phụ trên vòm cổng chiếm nhiều diện tích xây dựng với nhiều hoạ tiết. Trên cửa chính là tên gọi của vương phủ tả hữu thường ghi hai câu đối bằng chữ Hán nhằm biểu hiện một thái độ quan điểm sống hành trạng của chủ nhân. Theo một số nhà nghiên cứu thì cổng ngõ là công đoạn cuối cùng trong quy trình xây dựng dinh cơ nhà cửa. Vì thế đấy là nơi để chủ nhân thể hiện tâm nguyện của mình.

 

Các dạng không gian phủ đệ


Cũng cần phân biệt sự khác nhau của Phủ và Đệ. Phủ là tên gọi tắt của vương phủ - gọi chung các dinh cơ của ông hoàng. Còn Đệ dành gọi những nơi cư ngụ của các bà hoàng.

 

Ở Huế hiện ước tính còn lại khoảng trên dưới 40 phủ đệ trong số đó cũng nhiều cái đã xuống cấp và bị thu hẹp nằm rải rác ở khu vực Kim Long An Cựu Vĩ Dạ Gia Hội dọc đường Phan Đình Phùng...

  Phủ Tuy Lý Vương


Người Huế xưa sống hướng nội. Vì thế dù là ở nơi chốn vương giả thì bên cạnh cái đồ sộ của dinh cơ vẫn là một không gian sống có phần biệt lập cách ly với mọi sự ồn ã bên ngoài. Tổ chức nhà vườn dù khác nhau đến mấy vẫn trên nguyên tắc theo trình tự: cổng ngõ bình phong hồ nước sân nhà (gồm gian chính để thờ tự phòng khách phòng sinh hoạt phòng ngủ nhà bếp... Và nhất nhất là luôn trung thành với luật phong thủy trong xây dựng. Phủ đệ nào cũng có những vườn cây um tùm bao bọc chung quanh.

 

Phủ của An Thường công chúa (đường Nguyễn Công Trứ) được thiết kế như thế giới của sự thu mình trộn lẫn sự đằm thắm nữ tính và nét đài các sang trọng.

 

Phủ Lạc Tịnh Viên (65 Phan Đình Phùng) được hiểu là vui được yên lặng biểu lộ một thái độ sống của vị quan Tuần vũ Hồng Khẳng con trai của Tùng Thiện Vương. Ông là người từng chở che giúp đỡ các nhà yêu nước trong phong trào Duy Tân buồn thế sự đã từ quan về Huế. Ngôi nhà được thiết kế theo kiểu chữ U thanh thoát nhẹ nhàng và yên lặng mời gọi khách tham quan.

  

Phủ An Thường công chúa


Còn Cung An Định (An Cựu) là dinh cơ bề thế hoành tráng nhất trong các phủ đệ. Cổng tam quan trang trí bằng những hình nổi gắn sành sứ hài hoà tinh tế. Với ba chữ An Định Cung màu vàng. Toà nhà đồ sộ được xây dựng bằng chất liệu khá bền vững nội thất trang trí toàn là những thứ quý giá. Đây là nơi mà hoàng tử Phụng Hoá Bửu Đảo xây dựng làm phủ riêng năm 1902 mà sau này (1916) lên ngôi vua Khải Định. Việc xây dựng riêng một biệt cung ngoài Tử cấm thành là trái với quy định. Cho đến nay Cung An Định vẫn là ngôi lâu đài tương đối còn nguyên vẹn nhất với lối kiến trúc pha trộn giữa Việt Nam và châu Âu.

 

Mỗi biệt phủ đều có những nét riêng của không gian sống biểu hiện một văn hoá của giới vương giả quyền quý. Nhất là mặt kiến trúc thì phủ đệ đã góp phần làm cho diện mạo Huế thêm phong phú đa dạng. Vì thế cũng cần có một kế hoạch bảo tồn gìn giữ bởi đó chính là di sản quốc gia.

 

Bài : Hồ Sĩ Bình - Ảnh : La Thanh Hiền

Nguồn: SGTT

More...

THỊ TRẤN CỦA TƯỢNG ĐÀI

By Hồ Sĩ Bình




Quang tri
 Trường Bồ Đề. Ảnh: Lê Đức Dục

So với các tỉnh trên cả nước thì Quảng Trị là nơi bị tàn phá nặng nề nhất trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ. Cả thị xã Quảng Trị bị san thành bình địa địa danh Thành Cổ là biểu tượng cho sự hy sinh quên mình của bao lớp người. Đồng thời Thành Cổ cũng trở thành một chứng tích từ cuộc chiến trên vùng đất cát trắng gió Lào này.

Ngày nay du khách khi đi qua vùng đất trên quốc lộ 1A từ thị xã Quảng Trị về đến cầu Hiền Lương thị trấn Vĩnh Linh vẫn còn lại những dấu tích một thời chưa xa của chiến tranh được hoá thân trên những tượng đài.

 

More...

TIẾNG GỌI ĐÒ CA CÚT

By Hồ Sĩ Bình

Chủ Nhật 22/04/2007

 Tạp bút 

 

TTCT - Ông Hồ Tấn Phan lâu nay được biết đến là một nhà nghiên cứu về văn hóa lịch sử của Huế. Mấy năm gần đây ông lại bước vào lĩnh vực nghiên cứu và sưu tầm cổ vật dưới lòng sông Hương. Gặp lại ông suốt cả buổi nói chuyện không ngoài đề tài mà ông đang theo đuổi.

 

Những điều ông nói thường là những khám phá bất ngờ những phát hiện độc đáo. Tôi đặc biệt chú ý đến chi tiết khi ông nói về phá Tam Giang mà theo ông dựa trên những cổ vật với hàng ngàn tiêu bản được trục vớt dưới lòng sông và trong lòng đầm phá thì phá Tam Giang chỉ hình thành và xuất hiện vào khoảng 2.000 năm trở lại đây.

 

More...

NHỮNG NGƯỜI SỐNG VỚI THỦY THẦN

By Hồ Sĩ Bình

Thứ bảy 20 Tháng tám 2005      



Trong thư tịch cổ để lại thì đất Hải Lăng vốn là dãy rừng ven biển nhưng sau một cuộc thương hải tang điền của trời đất cát từ ngoài biển trào lên khuất hết cả cây cối rừng rậm. Dấu vết để lại từ cơn địa chấn hàng triệu năm trước đây là sự có mặt của nhiều cồn cát truông rú bao bọc làng mạc ven biển. Nhiều ao hồ đầm phá mọc đầy cây tràm cây dứa chồi sim… điển hình là tràm Trà Lộc nơi đã được đầu tư làm khu du lịch sinh thái. Cũng chính ao hồ những nguồn mạch nước ngầm trầm tích được thanh lọc tự nhiên đã tạo nên nhiều thủy lộ trong văn vắt đủ sức làm dậy nên một nồng độ có mùi vị cay ngọt cho thứ rượu Kim Long sóng sánh nồng nàn.

  

More...

NHÀ VẬT LÝ ĐI TÌM MỘ VUA QUANG TRUNG

By Hồ Sĩ Bình

Thứ năm 22 Tháng sáu 2006       

Những nhà khoa học "kỳ lạ" (kỳ cuối)

  

Trần Viết Điền và viên gạch lăng Ba Vành trên tay: “Loại gạch này có cùng chất liệu kích cỡ... giống với các công trình khác còn lại của triều Tây Sơn” - Ảnh: Thái Lộc



“Nếu cho đi lại từ đầu tôi vẫn chọn con đường vật lý nhưng vẫn tiếp tục cuộc tìm lăng mộ vua Quang Trung. Đó là cả niềm tôn kính” - Trần Viết Điền giảng viên khoa vật lý Trường ĐH Sư phạm Huế nói vậy sau hơn 20 năm lận đận tìm kiếm lăng mộ của vị anh hùng áo vải Tây Sơn trên đất cố đô Huế.

 

More...